Dişler insanların yemek yemek, konuşmak, gülümsemek ve yüzlerine şekil vermek için kullanmasına yardımcı olan organlarıdır. Her diş tipinin bir adı ve belirli bir işlevi vardır.
Dişler farklı katmanlardan oluşur – emaye, dentin, pulpa ve sement. Vücudun en sert maddesi olan mine dişin dışındadır. İkinci tabaka, emayeden daha yumuşak olan dentin ve üçüncü tabaka (dişin içindeki en derin tabaka) ise kan damarları ve sinirlerden oluşan pulpadır. Sement dişin kökünde ve diş etlerinin altındadır.
Bir kişinin yaşlandıkça diş sayısı ve türü değişir. Tipik olarak, insanların yaşamları boyunca iki diş seti vardır – birincil veya süt dişleri ve kalıcı veya yetişkin dişleri. Bu yazıda, çocukların ve yetişkinlerin sahip oldukları dişler ve işlevleri hakkında temel bilgiler edinebilirsiniz.
Diş çeşitleri
1. Kesici Dişler
Kesici dişler, isminden de anlaşılacağı gibi, besinleri kesmeye ve küçük parçalara ayırmaya yarayan keskin dişlerdir.
Bu dişlere ön dişlerde denir.Her insanda alt çenede dört, üst çenede dört, toplam sekiz adet kesici diş bulunur.
2. Köpek Dişleri
Kaninler olarak da bilinen köpek dişleri kesici dişlerin her iki yanına oturan keskin, sivri ve ağızdaki en uzun dişlerdir. Besinleri kavrama, yırtma ve parçalama işlevlerine sahip köpek dişleri tüm insanlarda alt ve üst çenede ikişer tane olmak üzere toplam dört adettir.
Çocuklar genellikle ilk kalıcı köpek dişerine 9 ve 12 yaşları arasında sahip olurlar.Alt köpek dişleri, üst çenede bulunanlardan biraz daha önce gelir.
3.Azı Dişleri
Köpek dişlerinden sonra başlayan dişlere azı dişleri denir. Küçük azı ve büyük azı olarak 2 türü vardır. Her yarım çenede iki küçük, üç büyük toplam 5 azı dişi bulunur. Toplamda yetişkin bir insanda yirmi azı dişi bulunmaktadır.
Azı dişleri, besinleri çiğnemeye ve öğütmeye yarayan, geniş sırt yüzeylerine sahip dişlerdir.
Diş Sayısı
Çocukların 20 birincil veya süt dişi vardır. Süt dişleri ilk olarak bebekler 6 aylıkken ortaya çıkmaya başlar . Çocuklar genellikle tüm süt dişlerini 3 yaşına kadar alırlar .
Bu dişler yavaş yavaş düşer ve 28 kalıcı diş bunların yerini alır. Bazen, kalıcı dişler bebek dişlerini dışarı iter, ancak tipik olarak kalıcı dişler çenedeki son bebek dişinin arkasındaki ağzın arkasındaki diş etlerine girer.
Diş etleri boyunca patlayan ilk kalıcı dişler ilk önce dört veya 6 yıllık azı dişleridir, çünkü genellikle çocuklar yaklaşık 6 yaşına geldiğinde ortaya çıkarlar .
Düşen ilk süt dişleri alt merkezi kesici dişlerdir. Yetişkin merkezi kesici dişler 6-7 yaşlarındaki ilk daimi azı dişleri ile aynı zamanda patlak verme eğilimindedir.
Genellikle insanlar 14 yaşına kadar tüm bebek dişlerini kaybederler.
Aşağıdaki tabloda farklı diş tipleri ve çocukların çıkardığı ve düşürdüğü normal yaşlar gösterilmektedir :
| Diş tipi | Ne zaman Çıkar? | Ne zaman Düşer? |
| Üst çene | Üst çene | Üst çene |
| Merkezi kesici | 8-12 ay | 6-7 yaş |
| Yan kesici | 9-13 ay | 7-8 yaş |
| Köpek | 16–22 ay | 10-12 yaş |
| İlk azı | 13-19 ay | 9–11 yaş |
| İkinci azı dişi | 25–33 ay | 10-12 yaş |
| Alt çene | Alt çene | Alt çene |
| İkinci azı dişi | 23-31 ay | 10-12 yaş |
| İlk azı | 14-18 ay | 9–11 yaş |
| Köpek | 17-23 ay | 9-12 yaş |
| Yan kesici | 10-16 ay | 7-8 yaş |
| Merkezi kesici | 6-10 ay | 6-7 yaş |
Yirmili yaşların başlarına toplam dört yirmilik diş daha çıkmasıyla, 21 yaşından sonrasında yetişkinlerde toplam 32 diş oluşmuş olacaktır.
Aşağıdaki tabloda farklı türlerde kalıcı dişler ve bunların normal yaşları gösterilmektedir :
| Diş tipi | İlk Çıkma Yaşı |
| Üst çene | Üst çene |
| Merkezi kesici | 7-8 yaş |
| Yan kesici | 8-9 yaş |
| Köpek | 11–12 yaş |
| İlk azı | 10-11 yaş |
| İkinci azı | 10-12 yaş |
| İlk azı | 6-7 yaş |
| İkinci azı dişi | 12-13 yaş |
| Üçüncü azı dişi veya yirmilik dişler | 17-21 yıl |
| Alt çene | Alt çene |
| Üçüncü azı dişi veya yirmilik dişler | 17-21 yıl |
| İkinci azı dişi | 11–13 yaş |
| İlk azı | 6-7 yaş |
| İkinci azı | 11–12 yaş |
| İlk azı | 10-12 yaş |
| Köpek | 9–10 yıl |
| Yan kesici | 7-8 yaş |
| Merkezi kesici | 6-7 yaş |
Dişlerin çıkmaya ve düşmeye başladığı yaşlar çocuktan çocuğa değişir, bu nedenle ebeveynlerin, çocuklarının dişleri yukarıdaki tabloları tam olarak takip etmiyorsa, endişelenmelerine gerek yoktur. Çocuklarınız 1 yıldan daha uzun bir gecikme yaşarlarsa bir diş hekimine danışmanız faydalı olabilir. Diş hekimleri, yetişkin dişlerin mevcut olduğundan ve düzgün geliştiğinden emin olmak için röntgen çekebilir.
Kısaca…
İnsan dişleri, kesici dişler,köpek dişleri, küçük ve büyük azı dişleri olmak üzere 32 dişten oluşur. Çocuklar, genellikle 20 ana dişinin tamamını 3 yaş civarında alırlar. 21 yaşına gelindiğinde, çoğu insan yirmi yaş dişlerini de çıkartmış olarak 32 kalıcı dişe sahip olacaktır.
Dişler, insanların yiyecekleri düzgün bir şekilde çiğnemeleri ve konuşmalarına yardımcı olmak için gereklidir. Tüm dişlerenize iyi bakmak ve hayatınız boyunca iyi ağız hijyenini korumak dişlerinizin güçlü ve sağlıklı kalmasına yardımcı olabilir.
İnsanlar aşağıdaki günlük uygulamalarla dişlerini ve ağızlarını temiz tutabilirler:
- günde iki kez diş fırçalamak
- florürlü diş macunu kullanmak
- günde en az bir kez diş ipi kullanmak
- dengeli bir diyet yemek
- yiyecek ve içeceklerde fazla şekerin önlenmesi
Bir diş hekimini düzenli olarak temizlik ve muayene için ziyaret etmek, dişlerin sağlıklı kalmasını sağlayabilir ve herhangi bir sorun için acil tedaviye fırsat verebilir.
+ 7 Ayrı Kaynaktan derlenmiştir. 1. Diş anatomisi. (nd). http://www.padental.org/Online/Public/Children/Anatomy_of_Teeth.aspx 2. Patlama çizelgeleri. (nd). https://www.mouthhealthy.org/en/az-topics/e/eruption-charts 3. Dişlerinize ve ağzınıza dikkat edin. (2016). https://www.nia.nih.gov/health/taking-care-your-teeth-and-mouth 4. Diş. (nd). https://www.mouthhealthy.org/en/az-topics/t/tooth 5. Diş patlaması. (2006). https://www.ada.org/~/media/ADA/Publications/Files/patient_58.ashx 6. Diş tipleri. (nd). https://www.dentalhealth.ie/children/toothdevelopment/types.html 7. Yirmilik dişler. (nd). https://www.mouthhealthy.org/en/az-topics/w/wisdom-teeth
